ಮೆಟ್ರೋ ಟಿಕೆಟ್‌ ದರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ ಯಾರು ಮಾಡುವುದು

ನಮ್ಮ ಮೆಟ್ರೊ ಟಿಕೆಟ್‌ ದರ ಹೆಚ್ಚಳ ಸಂಬಂಧ  ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಕೆಸರೆರಚಾಟ ಮಾಡುತ್ತ ಜನರ ದಿಕ್ಕು ತಪ್ಪಿಸುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ.  ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವೇ ಇದಕ್ಕೆ ಹೊಣೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಗಳು ಜನರಿಗೆ ತಪ್ಪು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಿದರೆ, ಇದು ನಮ್ಮ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿಲ್ಲ, ಕೇಂದ್ರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಗೆ ಬರುವ ವಿಚಾರ ಎಂದು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

ಹಾಗಿದ್ದರೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಮೆಟ್ರೊ ದರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ ಮಾಡುವವರು ಯಾರು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಿದೆ.  BMRCL (ನಮ್ಮ ಮೆಟ್ರೋ) ಪ್ರಯಾಣ ದರವನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಕಾನೂನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕಾಗಲೀ ಅಥವಾ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕಾಗಲೀ ನೇರವಾಗಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ದರ ನಿಗದಿ ಸಮಿತಿ (Fare Fixation Committee – FFC) ಎನ್ನುವ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಮಿತಿ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ.

ಮೆಟ್ರೋ ದರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯು ‘ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲ್ವೆ (ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ) ಕಾಯ್ದೆ, 2002’ (Metro Railways (Operation and Maintenance) Act, 2002) ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.  ಈ ಕಾಯ್ದೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು (ವಸತಿ ಮತ್ತು ನಗರ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ) ಒಂದು ದರ ನಿಗದಿ ಸಮಿತಿಯನ್ನು (FFC) ರಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಈ ಸಮಿತಿಯು ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿ ನೀಡುವ ಶಿಫಾರಸುಗಳು ಮೆಟ್ರೋ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಗೆ (BMRCL) ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ (Binding). ಅಂದರೆ, ಸಮಿತಿ ಒಮ್ಮೆ ದರ ನಿಗದಿ ಮಾಡಿದರೆ, ಅದನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಅಥವಾ ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕಾಗಲೀ ಅಥವಾ BMRCL ಗಾಗಲೀ ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕಾನೂನು ಹೇಳುತ್ತದೆ.

ಈ ಸಮಿತಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೂವರು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ,  ಅಧ್ಯಕ್ಷರು: ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ನಿವೃತ್ತ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳು (ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ನೇಮಿಸುತ್ತದೆ).  ಕೇಂದ್ರದ ಪ್ರತಿನಿಧಿ: ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿ. ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರತಿನಿಧಿ: ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿ.

ಇದು ಕೇಂದ್ರದ ಕಾಯ್ದೆಯಾದರೂ, BMRCL ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳ 50:50 ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯ ಸಂಸ್ಥೆ (Joint Venture) ದರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ ಸಮಿತಿಯ ಶಿಫಾರಸಿನಂತೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಕೇಂದ್ರದ ವಾದ.   ಸಮಿತಿಯನ್ನು ರಚಿಸುವುದು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವೇ ಹೊರತು ರಾಜ್ಯವಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ದರ ಏರಿಕೆಗೆ ಕೇಂದ್ರವೇ ಹೊಣೆ ಎಂಬುದು ರಾಜ್ಯದ ವಾದ.

BMRCL ಗೆ ಉಂಟಾಗುವ ನಷ್ಟವನ್ನು ಭರಿಸಲು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು (Shadow Cash Support) ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರೆ ದರ ಏರಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯಬಹುದು. ಆದರೆ ಈ ನೆರವು ನಿಂತರೆ ಅಥವಾ ಸಾಲದ ಹೊರೆ ಹೆಚ್ಚಾದರೆ, ಸಮಿತಿಯು ದರ ಏರಿಕೆಗೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ (ಫೆಬ್ರವರಿ 2026) ಮೆಟ್ರೋ ದರ ಏರಿಕೆಯ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಬಂದಾಗ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಗೊಂದಲ ಉಂಟಾಗಿದ್ದು ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ.  FFC ಸಮಿತಿಯು ವಾರ್ಷಿಕ ದರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಗೆ (Annual Automatic Fare Revision) ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿತ್ತು.  ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಕ್ರೋಶ ವ್ಯಕ್ತವಾದ ನಂತರ, ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳ ನಡುವಿನ ಮಾತುಕತೆಯ ಫಲವಾಗಿ ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ದರ ಏರಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ (put on hold).  ದರ ನಿಗದಿ ಮಾಡುವುದು ‘ದರ ನಿಗದಿ ಸಮಿತಿ’ (FFC). ಆದರೆ ಆ ಸಮಿತಿಯ ರಚನೆಗೆ ಕೇಂದ್ರದ ಅನುಮತಿ ಬೇಕು ಮತ್ತು ನಷ್ಟ ಭರಿಸುವ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ನಿರ್ಧಾರ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.